ရန္ကုန္ မွာ ကိုဗစ္ထက္ ပိုဆိုး လာႏိုင္တဲ့ တိတ္တဆိတ္ ဇီဝိန္ေႁခြ သမား (က်န္းမာေရး အတြက္ အရမ္းအေရးႀကီးပါတယ္)

Posted on

တစ္ျပည္လုံး တစ္ကမာၻလုံး စိုးရိမ္တႀကီး အာ႐ုံစူးစိုက္ေနတဲ့ကိုဗစ္သည္ ကာကြယ္ေဆး ေတြ႕လို႔ WHO ခန္႔မွန္းခ်က္အရဆိုလွ်င္ ၂ႏွစ္အတြင္း ကပ္ေရာဂါၿပီးသြားမယ္လို႔ ေျပာၾကပါတယ္… ဒါေ ပမ ယ့္ရ န္ကုန္ၿမိဳ႕တြင္ ေဆာင္းရာသီႏွင့္ ေႏြဦးကာ လတိုင္း ျဖစ္ေပၚ တက္ေသာ အသက္အႏၲရာယ္ စိုးရိမ္အဆင့္ေရာက္တက္သည့္ ေလထုညစ္ညမ္းမႈႀကီးကိုေရာ ဘယ္ေတာ့မွ ၿပီးဆုံးမလဲ? လြ န္ ခဲ့ေ သာ၂ရက္က ကြၽန္မအင္းယာကန္နားမွာ ခါတိုင္းလို ေျပးပါတယ္… ကြၽန္မသည္ တစ္ပတ္မွာ ၂-၄ရက္ ကို တစ္ခါေျပးရင္ ၅-၁၀ ကီလိုမီတာ အၿမဲတိုင္းေျပးျဖစ္ပါသည္။ သို႔ေသာ္ ႏို ဝင္ဘာ ၁၈ ရက္ နံနက္ ၇:၃၀ မွာ ေျပးေနရင္ ကြၽန္မသည္ အသက္ရႉရတာ ခါတိုင္းထက္ပိုၿပီး က်ပ္လာပါတယ္… ႏွလုံးခုန္ႏႈန္းကလည္း ပ်မ္းမွ်အားထက္ ပိုျမင့္တက္သြားပါတယ္။

အိမ္ျပန္ေရာက္ေတာ့ လည္ေခ်ာင္းနားလာၿပီး glands ေတြေရာင္လာတဲ့အတြက္ သံသယရွိလို႔ AirVisual ဆိုတဲ့ app ကို AQI (အေလထုညစ္ညမ္းမႈအဆင့္) ကိုေဖြ႕ၾက ည့္လို က္ေ သာအခါ 151 AQI (Unhealthy level)! အဲေတာ့မွ ကြၽန္မသည္ ေျပးေနစဥ္ အဆိပ္အေတာက္မ်ားစြာပါဝင္သည့္ မီးခိုးမ်ားကိုရႉၿပီး မိမိ၏အဆုတ္ကို ျပင္းထန္စြာ အလုပ္လုပ္ေစလိုက္ မိသ ည္ဟု သိလိုက္ရသည္။ ၿပီေတာ့ကြၽန္မသည္ ေဆးလိပ္မေသာက္တဲ့လူပါ သို႔ေသာ္ ကြၽန္မသ ည္ေဆးလိပ္ ၃-၅ လိပ္နဲ႔ ညီမွ်သည့္ ပမာဏကို အားကစားလုပ္ေနသည့္ တစ္ႏွာရီအတြင္း သ န္ ႔ရွင္းသည္ဟု ထင္ေသာေလမွ တဆင့္ရႉမီလိုက္ၿပီးလား ဆိုၿပီး ေတြးျဖစ္လိုက္သည္။ အခုရက္ပိုင္း ေလထု ညစ္ညမ္းမႈ သိသိသာသာ ျမင့္တက္လာပါတယ္… ႏိုဝင္ဘာ၁၈,၁၉,၂၀ သုံး ရက္ ရွိၿပီး air pollution level က မနက္ (၅-၈ နာရီ) တိုင္း 150 AQI နဲ႔အထက္ပါ…ထူးဆန္းတာက ကားေတြလမ္းေပၚမွာ လုံးဝမရွိတဲ့အခ်ိန္မွာ ေလထုညစ္ညမ္းမႈက အရမ္းျ မင့္ေနေတာ့ ကြၽန္မ အေျဖရွာရခက္ေတာ့သည္။ ဒါနဲ႔ပဲ မနက္ႏိုးလာတိုင္း ျပတင္းေပါက္အျပင္သို႔ ၾကည့္ျဖစ္ေသာ္အခါတိုင္း ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ရဲ႕ အခ်ိဳ႕ေနရာမွာ မီးခိုးတေထာင္းေထာ င္းထြက္ေနသ ည္ ကိုေ တြ႕ရသည္… စက္မႈဇုံလည္းမဟုတ္ပါ…ၿမိဳ႕လယ္ေခါင္က ထြက္ရွိေနတာကိုေတြ႕ရတာပါ။

ကြၽန္မ သတိရမိ တာကအရင္ႏွစ္ ကလည္း AirVisual app နဲ႔ၾကည့္ေတာ့ ေဆာင္းရာသီအစပိုင္းကေန ေႏြဦးအထိ ဒီလိုပဲ ေလထုညစ္ညမ္းမႈ ျမင့္တက္မႈ(130-200 AQI) ရွိခဲ့သည္…မိုးရာသီေရာက္ေတာ့ ေလထုညစ္ည မ္းမႈျပန္ေလွ်ာ့ (20-70 AQI) သြားသည္။ ေနာက္ထပ္ သတိရမိတာက ေဆာင္းဦးဆိုရင္ အမႈိက္မီးရႈိ႕ မီးစာလုံၾကတဲ့ ဓေလ့… ကြၽန္မ မေန႔ကပဲ စိ တ္ ကူးယဥ္ျဖစ္တယ္ အမႈိက္မီးရႈိ႕မႈမ်ားကို အေရးယူႏိုင္သည့္ ဥပေဒကို စည္ပင္သာယာကိုအႀကံျပဳမယ္ေပါ့… သို႔ေသာ္ အမႈိက္မီးရႈိ႕မႈမ်ားကို အေရးယူႏိုင္သည့္ ဉပေဒရွိၿပီးသားဆိုတာကို ဒီေန႔ po st တစ္ခုကေနဖတ္ ျဖစ္လို က္သည္… အဲ post ကေျပာတာက “အမႈိက္မီးရႈိ႕မႈမ်ားကို အေရးယူႏိုင္သည့္ ဉပေဒရွိေသာ္လည္း ရပ္ကြက္တိုင္းတြင္ လူ သန္းေပါင္းမ်ားစြာမွ စြဲစြဲၿမဲၿမဲ ေဆာ င္႐ြ က္ေနသည့္ ကိစၥျဖစ္သည္က တစ္ေၾကာင္း၊ အမႈိက္မီးရႈိ႕လွ်င္ ေလထုညစ္ညမ္းေစသည္ကို သိရွိနားလည္မႈမရွိၾကျခင္း…”။

အက်ဥ္းခ်ဳပ္ေျပာရရင္ အမႈိက္ မီးရႈိ႕တဲ့ မီးခိုးမ်ားကေန အသက္ရႉလ မ္းေၾကာင္းဆိုင္ရာ၊ အဆုတ္၊ နာတာရွည္ေရာဂါ ႏွင့္ ကင္ဆာ ျဖစ္ေစေသာ္အဆိပ္အေတာက္ (carcinogen) မ်ားစြာပါ ဝင္ ပါသည္။ သစ္႐ြက္သစ္ေျခာက္ မ်ားဆိုတာ သဘာဝအတိုင္း ေဆြးေျမ့ပ်က္စီးႏို င္သည့္အရာ (biodegradable) ျဖစ္ၿပီ ဓာတ္ေျမၾသဇာ နဲ႔ ေျမေဆြး (soil compost) အေနနဲ႔ျ ပန္သုံး လို႔ရတဲ့ အတြက္မီးရႈိ႕စရာမလိုပါဘူး။ တစ္ျခားအမႈိက္မ်ား အထူးသျဖင့္လပ္စတစ္ဆိုတာက မီးရႈိ႕ရမယ့္အရာမဟုတ္ပါ…စည္ပင္သာယာ နဲ႔ recycle companies ေတြကေန တာဝန္ ယူၿပီ ထိန္းသိမ္းလုပ္ေဆာင္ေနပါတယ္။ အခုကာလသည္ ပိုၿပီအေရးႀကီးေသာ ကိုဗစ္ေရာဂါကို ကာကြယ္ဖို႔ ဦးစားေပးရမယ့္ အခ်ိန္ဆိုတာမုန္ပါတယ္…ဒါေပမယ့္ ေရရွည္အတြက္ ရန္ကုန္သူ ရန္ ကုန္သားေတြ က်န္းမာေသာ လူေနမႈစနစ္တစ္ခုကို ကိုဗစ္အလြန္မွာ ဆက္လက္ ေနထိုင္ရန္ အလိုရွိေသးတယ္ဆိုရင္ေတာ့ ရန္ကုန္၏ အသက္ အႏၲရာယ္စိုးရိမ္အ ဆင့္ေရာ က္သ ည့္ေလထု ညစ္ ညမ္းမႈအား ေလွ်ာ့ခ်ရန္ အတူတူ ပူးေပါင္းလုပ္ေဆာင္ရမည္ ျဖစ္ပါသည္။ ေလထုညစ္ညမ္းမႈနဲ႔ပတ္သက္တဲ့ တစ္ေန႔တာအသက္ဆုံးရႈံးမႈေတြကို ကိုဗစ္လိုေတာ့ မေၾကညာပါဘူး…သို႔ေသာ္ ေရရွည္ မွေတာ့ ေလထုညစ္ညမ္းမႈကို အေရးတယူမလုပ္ပဲ မေလွ်ာ့ခ်ဘူးဆိုရင္ ကိုဗစ္ေရာဂါထက္ပိုဆိုးတဲ့ တိတ္တဆိတ္ ဇီဝိန္ေႁခြသမား ျဖစ္လာႏိုင္ပါတယ္…

May Thin Kyu

unicode

တစ်ပြည်လုံး တစ်ကမ္ဘာလုံး စိုးရိမ်တကြီး အာရုံစူးစိုက်နေတဲ့ကိုဗစ်သည် ကာကွယ်ဆေး တွေ့လို့ WHO ခန့်မှန်းချက်အရဆိုလျှင် ၂နှစ်အတွင်း ကပ်ရောဂါပြီးသွားမယ်လို့ ပြောကြပါတ ယ်… ဒါေ ပမ ယ့်ရ န်ကုန်မြို့တွင် ဆောင်းရာသီနှင့် နွေဦးကာ လတိုင်း ဖြစ်ပေါ် တက်သော အသက်အန္တရာယ် စိုးရိမ်အဆင့်ရောက်တက်သည့် လေထုညစ်ညမ်းမှုကြီးကိုရော ဘ ယ်တော့မှ ပြီးဆုံးမလဲ? လွ န် ခဲ့ေ သာ၂ရက်က ကျွန်မအင်းယာကန်နားမှာ ခါတိုင်းလို ပြေးပါတယ်… ကျွန်မသည် တစ်ပတ်မှာ ၂-၄ရက် ကို တစ်ခါပြေးရင် ၅-၁၀ ကီလိုမီတာ အ မြဲတိုင်း ပြေးဖြ စ်ပါသည်။ သို့သော် နို ဝင်ဘာ ၁၈ ရက် နံနက် ၇:၃၀ မှာ ပြေးနေရင် ကျွန်မသည် အသက်ရှူရတာ ခါတိုင်းထက်ပိုပြီး ကျပ်လာပါတယ်… နှလုံးခုန်နှုန်းကလည်း ပျမ်းမျှ အားထက် ပိုမြင့်တက်သွားပါတယ်။

အိမ်ပြန်ရောက်တော့ လည်ချောင်းနားလာပြီး glands တွေရောင်လာတဲ့အတွက် သံသယရှိလို့ AirVisual ဆိုတဲ့ app ကို AQI (အလေထုညစ်ညမ်းမှုအဆင့်) ကိုဖွေ့ကြ ည့်လို က်ေ သာအခါ 151 AQI (Unhealthy level)! အဲတော့မှ ကျွန်မ သည် ပြေးနေစဉ် အဆိပ်အတော က်များစွာပါဝင်သည့် မီးခိုးများကိုရှူပြီး မိမိ၏အဆုတ်ကို ပြင်းထန်စွာ အ လုပ်လု ပ်စေလိုက် မိသ ည်ဟု သိလိုက်ရသည်။ ပြီတော့ကျွန်မသည် ဆေးလိပ်မသော က်တဲ့လူပါ သို့သော် ကျွန်မသ ည်ဆေးလိပ် ၃-၅ လိပ်နဲ့ ညီမျှသည့် ပမာဏကို အားက စား လုပ်နေသည့် တစ်နှာ ရီအ တွင်း သ န့်ရှင်းသည်ဟု ထင်သောလေမှ တဆင့်ရှူမီလိုက်ပြီးလား ဆိုပြီး တွေးဖြစ်လိုက်သည်။ အခုရက်ပိုင်း လေထု ညစ်ညမ်းမှု သိသိသာသာ မြင့် တက် လာ ပါတယ်… နိုဝင်ဘာ၁၈,၁၉,၂၀ သုံး ရက် ရှိပြီး air pollution level က မနက် (၅-၈ နာရီ) တိုင်း 150 AQI နဲ့အထ က်ပါ…ထူးဆန်းတာက ကားတွေ လမ်း ပေါ် မှာ လုံးဝမရှိတဲ့အချိန်မှာ လေထုညစ်ည မ်းမှုက အရမ်းြ မင့်နေတော့ ကျွန်မ အဖြေရှာ ရခက်တော့သည်။ ဒါနဲ့ပဲ မနက်နိုးလာတိုင်း ပြတင်းပေါက်အပြင်သို့ ကြည့်ဖြစ်သော် အ ခါတို င်း ရန်ကုန်မြို့ရဲ့ အချို့နေရာမှာ မီးခိုးတထောင်းထော င်းထွက်နေသ ည် ကိုေ တွ့ရသည်… စက်မှုဇုံလည်းမဟုတ်ပါ…မြို့လယ်ခေါင်က ထွက်ရှိနေတာကိုတွေ့ရတာပါ။

ကျွန်မ သတိရမိ တာကအရင်နှစ် ကလည်း AirVisual app နဲ့ကြည့်တော့ ဆောင်းရာသီအစပိုင်းကနေ နွေဦးအထိ ဒီလိုပဲ လေထုညစ်ညမ်းမှု မြင့်တက်မှု(130-200 AQI) ရှိ ခဲ့ သည်…မိုးရာသီရောက်တော့ လေထုညစ်ည မ်းမှုပြန်လျှော့ (20-70 AQI) သွားသည်။ နောက်ထပ် သတိရမိတာက ဆောင်းဦးဆိုရင် အမှိုက်မီးရှို့ မီးစာလုံကြတဲ့ ဓလေ့… ကျွန်မ မနေ့ ကပဲ စိ တ် ကူးယဉ်ဖြစ်တယ် အမှိုက်မီးရှို့မှုများကို အရေးယူနိုင်သည့် ဥပဒေကို စည်ပင်သာယာကိုအကြံပြုမယ်ပေါ့… သို့သော် အမှိုက်မီးရှို့မှုများကို အရေးယူနိုင်သည့် ဉပ ဒေ ရှိပြီးသား ဆိုတာကို ဒီနေ့ po st တစ်ခုကနေ ဖတ် ဖြစ်လို က်သည်… အဲ post ကပြောတာက “အမှိုက်မီးရှို့မှုများကို အရေးယူနိုင်သည့် ဉပဒေရှိသော်လည်း ရပ်ကွ က် တိုင်း တွင် လူ သန်းပေါ င်းများစွာမှ စွဲစွဲမြဲမြဲ ဆော င်ရွ က်နေသည့် ကိစ္စဖြစ်သည်က တစ်ကြောင်း၊ အမှိုက်မီးရှို့လျှင် လေထုညစ်ညမ်းစေသည်ကို သိရှိနားလည် မှုမရှိ ကြ ခြင်း…”။

အကျဉ်းချုပ်ပြောရရင် အမှိုက် မီးရှို့တဲ့ မီးခိုးများကနေ အသက်ရှူလ မ်းကြောင်းဆိုင်ရာ၊ အဆုတ်၊ နာတာရှည်ရောဂါ နှင့် ကင်ဆာ ဖြစ်စေသော်အဆိပ်အတောက် (carcin og en) များစွာပါ ဝင် ပါသည်။ သစ်ရွက်သစ်ခြောက် များဆိုတာ သဘာဝအတိုင်း ဆွေးမြေ့ပျက်စီးနို င်သည့်အရာ (biodegradable) ဖြစ်ပြီ ဓာတ်မြေသြဇာ နဲ့ မြေဆွေး (soil comp ost) အနေနဲ့ြ ပန်သုံး လို့ရတဲ့ အတွက်မီးရှို့စရာမလိုပါဘူး။ တစ်ခြားအမှိုက်များ အထူးသဖြင့်လပ်စတစ်ဆိုတာက မီးရှို့ရမယ့်အရာမဟုတ်ပါ…စည်ပင်သာယာ နဲ့ recycle comp an ies တွေကနေ တာဝန် ယူပြီ ထိန်းသိမ်းလုပ်ဆောင်နေပါတယ်။ အခုကာလသည် ပိုပြီအရေးကြီးသော ကိုဗစ်ရောဂါကို ကာကွယ်ဖို့ ဦးစားပေးရမယ့် အချိန်ဆိုတာမုန်ပါတယ်…ဒါပေမယ့် ရေရှည်အတွက် ရန်ကုန်သူ ရန် ကုန်သားတွေ ကျန်းမာသော လူနေမှုစနစ်တစ်ခုကို ကိုဗစ်အလွန်မှာ ဆက်လက် နေထိုင်ရန် အလိုရှိသေးတယ်ဆိုရင်တော့ ရန်ကုန်၏ အသက် အန္တရာယ်စိုးရိမ်အ ဆင့်ရော က်သ ည့်လေထု ညစ် ညမ်းမှုအား လျှော့ချရန် အတူတူ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။ လေထုညစ်ညမ်းမှုနဲ့ပတ်သက်တဲ့ တစ်နေ့ တာအ သက် ဆုံးရှုံးမှုတွေကို ကိုဗစ်လိုတော့ မကြေညာပါဘူး…သို့သော် ရေရှည် မှတော့ လေထုညစ်ညမ်းမှုကို အရေးတယူမလုပ်ပဲ မလျှော့ချဘူးဆိုရင် ကိုဗစ်ရောဂါထက်ပိုဆိုးတဲ့ တိ တ ဆိတ် ဇီဝိန်ခြွေသမား ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်…

May Thin Kyu

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *