ကိုဗစ္ ျဖစ္ဖူးတဲ့ သူ ဟာ ျပန္ျဖစ္ႏိုင္သလား? ဒါလည္း အေတာ္မ်ားမ်ား က ေမးၾကတဲ့ ကိစၥပါ။

Posted on

“အခ်ိဳ႕မွာျပန္ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္” အေသး စိတ္ရွင္းျပသြားပါ့မယ္။

အဲ့ဒီ ကိုဗစ္ျဖစ္ခဲ့သူဟာ.. (၁) ေရာဂါျပင္း ျပင္းထန္ထန္ျဖစ္ခဲ့သူ (moderate and severe) သမားလား? (၂) ေရာဂါမျပင္းထန္သူ (mild) နဲ႔ ေရာဂါလကၡဏာလုံးဝမျပခဲ့သူ (as ym pt omatic) သမားလား?

ကမာၻေပၚမွာအခုအေျခအေနမွာ ၈၀ ရာႏႈန္းေသာ ကိုဗစ္ေရာဂါျဖစ္ဖူးသူေတြဟာ (၂) သမားေတြပါ။

(၁) သမားဆိုရင္ ေရာဂါျပန္ျဖစ္ဖို႔ အခြင့္အလမ္းအလြန္နည္းပါတယ္။ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုရင္ သူတို႔မွာ ကို႐ိုနာဗိုင္းရပ္စ္ SARS-CoV-2 ဝင္လာရင္ မွတ္မိထားၿပီးျပန္ခ်မယ့္ memory immune cell ေတြ အလုံအေလာ က္ေတြ႕ရပါတယ္။ ဘယ္ေလာက္ၾကာၾကာေရာဂါၿပီးေနမလဲဆိုတာ သုေသသနလုပ္ေနဆဲပါ။

(၂) သမားဆိုရင္ ေရာဂါျပန္ျဖစ္ႏိုင္ေျခပိုမ်ားပါတယ္။ သူတို႔မွာ memory immune cell ေတြ အလုံအေလာက္မေတြ႕ရပါ။ ကိုဗစ္-၁၉ ဟာ ေရာဂါအသစ္မို႔အတိအက်ေျပာဖို႔ခက္ပါတယ္။

ေသခ်ာတာတစ္ခုက ကိုဗစ္ ျဖစ္ၿပီးလို႔ ျပန္ေနေကာင္း လာသူေတြမွာ antibodies ထြက္ခဲ့တာေတာ့အမွန္ပါပဲ။ အဲ့ဒီအတြက္ေၾကာင့္ သူမ်ားထက္ေတာ့ကိုဗစ္ေရာဂါျဖစ္ႏိုင္ေျခ နည္းပါလိ မ့္မ ယ္။ ျပန္မျဖစ္ေတာ့ဘူးစိတ္ခ်လို႔ လုံးဝအာမမခံႏိုင္ပါ။ အဲ့ဒါေၾကာင့္ (၂) သမားေတြကို ပိုဂ႐ုစိုက္ပါလို႔ေျပာတာ။

အေမရိကန္သမၼတ ထရမ့္ေတာင္ ကိုဗစ္ကျပန္ နလန္ထလာေတာ့ သူျပန္ျဖစ္ႏိုင္မျဖစ္ႏိုင္ရယ္၊ ျပန္မျဖစ္ပဲေရာဂါၿပီးေနရင္ေတာင္ ဘယ္ေလာက္ၾကာၾကာခံမလဲဆိုတာရယ္ကို အေသအခ်ာ ဘယ္ သူမွမေျ ပာႏို င္ဘူးလို႔ေတာင္ ေျပာခဲ့ေသးတာ။

ဆ ရာႀကီး Dr. Maung Maung Oo တင္ထားတဲ့ သတင္းတစ္ခုမွာ အေမရိကန္မွာပဲ Jordan Josey ဆိုတဲ့သူဟာ ကိုဗစ္ျဖစ္ရာကေန ေမလဆန္းမွာ ျပန္ေကာင္းလာခဲ့ပါတယ္။ သူ႔ေ သြး ရည္ၾကည္ convalescent plasma ကိုေတာင္ ေမလ ၁၈ ရက္ေန႔မွာ လႉဒါန္းခဲ့ပါေသးတယ္။ ႏွစ္ပတ္ၾကာေတာ့ swab test လုပ္ၾကည့္ရာမွာ Negative ျပခဲ့ပါတယ္။

ဇူလိုင္လထဲမွာ ကိုဗစ္ျပန္ျဖစ္လိုက္တာ တစ္လေလာက္ဘာမွမလုပ္ႏိုင္ပါ။ ေလွခါးေတာင္မတက္ႏိုင္ပါ။ အဓိကက သူကေရာဂါၿပီးေနတယ္လို႔ထင္ထားရာကေန ေရာဂါျပန္ျဖစ္ခဲ့တာပါ။

ျပန္ျဖစ္ခဲ့ဖူးတဲ့အေၾကာင္းေတြ က်ေနာ္ေရးဖူးတာရွိပါတယ္။ အခု သိပၸံနည္းက်သုေသသနကို ၾကည့္ရေအာင္ပါ။

Chongqing Army Medical University မွာရွိတဲ့ Dr Ye Lilin ဦးေဆာင္တဲ့အဖြဲ႕ဟာ ကိုဗစ္လူနာ ၅၉ ေယာက္ကို သုေသသနျပဳခဲ့ပါတယ္။

သူတို႔ရဲ႕ရည္႐ြယ္ခ်က္က ကိုဗစ္ျပန္မျဖစ္ႏိုင္ေအာင္ ကာကြယ္ေပးမယ့္ immunity ကိုေလ့လာခ်င္လို႔ပါ။

အဲ့ဒီလူနာ ၅၉ ေယာကၼြာ …

၁၀ ေယာက္က ေရာဂါလကၡဏာလုံးဝမျပခဲ့တဲ့ asymptomatic သမားေတြ၊ ၁၀ ေယာက္က ေရာဂါလကၡဏာမျပင္းထန္ခဲ့တဲ့ mild သမားေတြ၊ ၃၂ ေယာက္က ေရာဂါအထိုက္ အေလ်ာ က္ျ ဖစ္ခဲ့တဲ့ moderate သမားေတြ၊ ၇ ေယာက္က ေရာဂါျပင္းျပင္းထန္ထန္ျဖစ္ခဲ့တဲ့ severe သမားေတြ၊ အဲ့ဒီမွာအဓိကေလ့လာတာက ေရာဂါျဖစ္ဖူးသူေတြရဲ႕ ကိုယ္ခႏၶာကတုန႔္ျပန္ တဲ့ B- cells နဲ႔ T-cells (ေသြးျဖဴဥေတြ) ကိုေလ့လာတာ။

B-cells က bone marrow က ထုတ္ေပးတာ၊ T-cells က thymus က ထုတ္ေပးတာ။

T-cells မွာ helper T-cells နဲ႔ killer T-cells ေတြရွိတယ္။ helper T-cells ေတြက B-cells ေတြကို antibodies ထုတ္ေပးဖို႔ႏႈိးဆြေပးသလို killer T-ce lls ေတြ ကိုလည္း ကူညီတယ္။ killer T-cells ေတြက အျပင္က ပိုးဝင္လာရင္ ပိုးဝင္ေနတဲ့ဆဲလ္ေတြကို သတ္ပစ္တဲ့ ေသြးျဖဴဥဆဲလ္ေတြပဲ။

T-cells ေတြက cytokines ေတြကို messenger ေမာ္လီက်ဴးအေနနဲ႔သုံးၿပီး က်န္လူ႔ကိုယ္ခႏၶာရဲ႕ ကိုယ္ခံအားစနစ္တုန႔္ျပန္မႈကို (immune system response) ဆြဲတ င္ေ ပးတ ယ္။

ကဲ … အဲ့ဒီေတာ့ T-cells နဲ႔ B-cells ေတြရဲ႕လုပ္ေဆာင္ခ်က္ေတြကို အၾကမ္းဖ်င္းသိရင္ သုေသသနေတြ႕ရွိခ်က္ကို ဆက္ေျပာမယ္။

asymptomatic နဲ႔ mild သမားေတြမွာ Covid-19 ဗိုင္းရပ္စ္ကိုမွတ္မိမယ့္ virus-specific germinal center (GC) B-cells response ပမဏအလုံအေ လာက္ မေ တြ႕ရဘူး။

GC B-cells အလုံအေလာက္တုန႔္ျပန္မႈရွိထားမွ ေသြးထဲမွာ ကိုဗစ္ေရာဂါပိုးကို မွတ္မိၿပီးျပန္ခုခံမယ့္ လုံေလာက္တဲ့ၾကာရွည္ခံအင္အားရမယ္။

ဒါ့ေၾကာင့္ asymptomatic နဲ႔ mild (ေရာဂါလကၡဏာမျပင္းထန္ခဲ့သူေတြ) ဆက္ၿပီး ကာကြယ္မႈအျပည့္ယူပါလို႔ေျပာတာ။ ကူးစက္ႏိုင္ေျခရွိေနေသးတယ္။

အဲ့ဒီေတာ့ အဲ့ဒီသုေသသနစာတမ္းအရေျပာရရင္ ေရာဂါလကၡဏာလုံးဝမျပခဲ့တဲ့ asymptomatic သမားေတြနဲ႔ ေရာဂါလကၡဏာမျပင္းထန္တဲ့ mild symptoms သမား ေတြ မွာ SARS-CoV-2 ကို႐ို နာဗိုင္းရပ္စ္ကို မွ တ္မိၿပီး တုန႔္ျပန္မယ့္ memory B cell ေတြအလုံအေလာက္မထြက္ထားတာေတြ႕ရတယ္။

သူတို႔မွာ helper နဲ႔ killer T cell ေတြထြက္ေနတာေတာ့ေတြ႕တယ္။ ဒါေပမယ့္ SARS-CoV-2 ကို႐ိုနာဗိုင္းရပ္စ္ကို ပစ္မွတ္ထားတဲ့ T cell ေတြမဟုတ္ဘူး။ တုပ္ေကြးနဲ႔ အေ အး မိ တာကေန ထြက္ခဲ့ပုံရတယ္။

အဲ့ဒီေတာ့ အဲ့ဒီလူေတြမွာ ကိုဗစ္ျပန္မျဖစ္ေအာင္ လုံေလာက္တဲ့အကာအကြယ္ကိုမေတြ႕ရဘူး။

ကိုဗစ္အျပင္းအထန္ျဖစ္ၿပီး ေသတြင္းထဲကျပန္တက္လာတဲ့ severe သမားေတြမွာက်ျပန္ေတာ့လည္း memory B cell က အလုံအေလာက္ရွိေနလို႔ ကိုဗစ္ျပန္ျဖစ္ရင္ ခံႏိုင္ရည္ရွိမယ္။ ဒါေ ပမယ့္ T cell က အလုံအေလာက္မရွိျပန္ဘူး။

ဘာေၾကာင့္ သူတို႔မွာ T cell အလုံအေလာက္မေတြ႕ရတာလဲဆိုတာ အခုထိေသခ်ာမသိေသးဘူး။ လူရဲ႕ကိုယ္ခႏၶာက B cell နဲ႔ T cell ဟန္ခ်က္ညီညီနဲ႔ ဗိုင္းရပ္စ္ဝင္လာရင္တိုက္ရတာ။

နိဂုံးခ်ဳပ္ေျပာရရ င္ အခုတင္ျပခဲ့တာဟာ ေရာဂါျပန္ျဖစ္ႏိုင္တဲ့ အေနအထားကို သုေသသနျပဳထားတဲ့စာတမ္းတစ္ခုက တင္ျပခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္။ က်ေနာ္တို႔က ၁၀၀၀၀၀ မွာ ၁ ေယာက္ျ ပန္ျဖ စ္ႏိုင္ ရင္ေတာင္ ကိုယ္မပါေစဖို႔ သတိေပးမွာပါ။ အထူးသျဖင့္ ေရာဂါမျပင္းထန္ခဲ့တဲ့သူေတြကို သုေသသနေတြ႕ရွိခ်က္ကို အသိေပးတာပါ။

အျခား အိႏၵိယကသုေသသနတစ္ခုမွာ memory B cell လုံေလာက္တယ္လို႔ေရးထားတာဖတ္ဖူးပါတယ္။ ဘယ္လိုလူမ်ိဳးမွာ ဘယ္လိုလုံေလာက္တာလဲဆိုတာ အခ်ိန္ရရင္ ျပန္ဖတ္ေပးပါ့မယ္။

ဩစေတးလ်ကသုေသသနတစ္ခုမွာ ကိုဗစ္ကိုခုခံမယ့္ antibodies ေတြဟာ mild case လူနာေတြမွာ ျမန္ျမန္ပ်က္စီးသြားတယ္လို႔ဆိုထားပါတယ္။

ဒါ့ေၾကာင့္ ကိုဗစ္ျဖစ္ၿပီးသူမ်ား mask တပ္ပါ၊ လက္ေသခ်ာေဆးပါ။ အခုလို mask တပ္ၿပီး လက္ေဆးျခင္းအားျဖင့္ အျခားေရာဂါေတြကလည္း ကာကြယ္မႈေပးပါတယ္။

မိမိအသက္ကို မိမိဘာသာကာကြယ္ရပါမယ္။ ဘယ္သူမွျပန္မျဖစ္ဘူးလို႔ ရာႏႈန္းျပည့္အာမခံခ်က္မေပးႏိုင္ပါ။

Richard Myo Thant

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *